Wiele osób zwleka z szukaniem pomocy psychologicznej, bo uważa, że „jeszcze sobie poradzi” albo że ich problemy są zbyt małe. Tymczasem wsparcie specjalisty nie jest zarezerwowane dla kryzysów – warto o nim pomyśleć, gdy trudności utrzymują się i zaczynają utrudniać codzienne życie. Poniżej znajdziesz sygnały, które powinny dać do myślenia, oraz wskazówki, jak wybrać odpowiednią osobę.
Sygnały, że warto skorzystać z pomocy
Nie ma jednej granicy, po przekroczeniu której „wypada” iść do specjalisty. Pomocna bywa jednak obserwacja własnego funkcjonowania. Zwróć uwagę, jeśli przez dłuższy czas (np. kilka tygodni) zauważasz u siebie:
- stale obniżony nastrój, smutek lub poczucie pustki,
- silny lęk, napięcie, napady paniki albo unikanie miejsc i sytuacji z powodu strachu,
- problemy ze snem, apetytem lub koncentracją, których nie tłumaczy choroba somatyczna,
- utratę zainteresowań i energii, wycofanie z kontaktów z bliskimi,
- nasilone wybuchy złości, drażliwość lub poczucie utraty kontroli nad emocjami,
- trudności po stracie bliskiej osoby, rozstaniu, traumatycznym zdarzeniu lub zwolnieniu z pracy,
- powtarzające się konflikty w związku, rodzinie czy pracy, w których czujesz się bezradnie,
- wypalenie zawodowe, przewlekłe przemęczenie psychiczne,
- sięganie po alkohol, leki czy inne substancje, by złagodzić napięcie.
Do specjalisty można się też zgłosić bez konkretnego „problemu” – by lepiej poznać siebie, zrozumieć swoje schematy albo przygotować się do ważnej zmiany życiowej.
Sytuacje pilne
Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, skrzywdzeniu siebie lub innych, nie czekaj na wizytę umówioną za kilka tygodni. Skontaktuj się od razu z numerem alarmowym 112, zgłoś się na izbę przyjęć lub do najbliższego centrum zdrowia psychicznego albo skorzystaj z całodobowych telefonów zaufania. Numery warto sprawdzić w aktualnych, wiarygodnych źródłach. Możesz też poprosić zaufaną osobę, by pozostała z Tobą.
Psycholog, psychoterapeuta, psychiatra – czym się różnią
Te zawody często się mylą, a każdy z nich ma inną rolę.
- Psycholog ukończył studia psychologiczne. Może prowadzić konsultacje, diagnozę psychologiczną, interwencję kryzysową i poradnictwo. Samo ukończenie studiów nie oznacza jednak, że prowadzi psychoterapię.
- Psychoterapeuta ukończył dodatkowo kilkuletnie szkolenie z psychoterapii (zwykle w wybranym nurcie) i prowadzi regularne, długofalowe spotkania terapeutyczne. Warto pytać o ukończone szkolenie i superwizję własnej pracy.
- Psychiatra jest lekarzem. Jako jedyny z tej trójki może postawić diagnozę medyczną i zdecydować o leczeniu farmakologicznym. Czasem najlepsza jest współpraca psychiatry z psychoterapeutą.
Jeśli nie wiesz, od kogo zacząć, możesz umówić się na konsultację z psychologiem, który pomoże ocenić sytuację i wskaże dalszą drogę.
Jak wybrać specjalistę
Dobór osoby jest ważny, bo jakość relacji z terapeutą istotnie wpływa na przebieg pracy. Przydadzą się następujące kroki:
- Sprawdź kwalifikacje. Zapytaj o wykształcenie, ukończone szkolenie psychoterapeutyczne i to, czy specjalista korzysta z superwizji. Uczciwy profesjonalista chętnie odpowie na takie pytania. Warto też sprawdzić, czy należy do towarzystwa lub organizacji zawodowej, która ma swój kodeks etyczny.
- Dopasuj obszar pracy. Niektórzy specjaliści koncentrują się na zaburzeniach lękowych, inni na terapii par, dzieci i młodzieży czy uzależnieniach. Wybierz kogoś, kto ma doświadczenie w Twojej sprawie.
- Zapytaj o nurt terapeutyczny. Różne podejścia (np. poznawczo-behawioralne, psychodynamiczne, systemowe, humanistyczne) mają odmienny styl pracy. Poproś, by wyjaśnić go prostym językiem, i oceń, czy Ci odpowiada.
- Ustal zasady współpracy. Zapytaj o częstotliwość i długość sesji, koszt, zasady odwoływania wizyt, formę (stacjonarnie lub online) oraz poufność. Ceny są bardzo zróżnicowane, więc warto porównać aktualne oferty. Sprawdź także, jakie świadczenia dostępne są w ramach publicznej opieki zdrowotnej – zasady i czas oczekiwania mogą się zmieniać.
- Oceń pierwsze spotkanie. Na początku możesz czuć się niepewnie, ale poczucie bezpieczeństwa, bycia wysłuchanym i szanowanym to dobry znak. Niepokojące są: ocenianie, obiecywanie szybkich cudów, naciskanie na decyzje życiowe czy łamanie granic.
Czego się spodziewać i jak się przygotować
Pierwsze spotkania mają zazwyczaj charakter wstępny: specjalista pyta o powód zgłoszenia, historię trudności i oczekiwania. Nie musisz mówić o wszystkim od razu. Przed wizytą możesz spisać, co Cię niepokoi, od kiedy i jak wpływa na Twoje życie, oraz jakie masz cele.
Zmiana wymaga czasu, a efekty rzadko pojawiają się po jednej sesji. Jeśli po kilku spotkaniach czujesz, że współpraca Ci nie służy, możesz porozmawiać o tym z terapeutą lub poszukać innej osoby. To normalna część procesu, a nie porażka.
Szukanie pomocy to wyraz troski o siebie. Im wcześniej zadbasz o swoje samopoczucie, tym łatwiej jest zwykle wrócić do równowagi.
